मध्यपूर्व तनावले नेपाली श्रमिक र रेमिट्यान्समा सम्भावित असर

२६ फागुन, काठमाडौं ।

मध्यपूर्व क्षेत्रमा बढ्दो भूराजनीतिक तनावले विश्व अर्थतन्त्रमा अनिश्चितता बढिरहेका बेला यसको सम्भावित प्रभाव नेपालमा पनि पर्न सक्ने चिन्ता व्यक्त हुन थालेको छ। विशेष गरी खाडी तथा मध्यपूर्व क्षेत्रमा रोजगारी गरिरहेका नेपाली श्रमिक र उनीहरूबाट आउने रेमिट्यान्स नेपालको अर्थतन्त्रका लागि महत्वपूर्ण भएकाले त्यहाँको अस्थिरताले नेपालमा पनि अप्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्ने विज्ञहरू बताउँछन्।

श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय तथा वैदेशिक रोजगार विभागका विभिन्न अनुमानअनुसार करिब २० लाखभन्दा बढी नेपाली नागरिक खाडी तथा मध्यपूर्व क्षेत्रमा काम गरिरहेका छन्। संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE), साउदी अरब, कतार, कुवेत, ओमान र बहराइन नेपाली श्रमिकका प्रमुख गन्तव्य मुलुक हुन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार नेपालको अर्थतन्त्रमा रेमिट्यान्सको योगदान अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। पछिल्ला वर्षहरूमा रेमिट्यान्सले नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) को करिब २४-२५ प्रतिशत हिस्सा धानेको देखिन्छ। यसले ग्रामीण अर्थतन्त्र, उपभोग खर्च र लाखौं परिवारको आयमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गरेको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा मात्रै करिब रु.७ देखि ९ खर्बसम्म रेमिट्यान्स नेपाल भित्रिएको छ। यो रकमले विदेशी मुद्रा सञ्चिति बलियो बनाउन र आयात धान्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको अर्थशास्त्रीहरू बताउँछन्।

आर्थिक विश्लेषकहरूका अनुसार यदि मध्यपूर्व क्षेत्रमा लामो समयसम्म अस्थिरता कायम रह्यो भने श्रम बजार, रोजगार अवसर तथा रेमिट्यान्स प्रवाहमा अप्रत्यक्ष असर पर्ने सम्भावना रहन्छ। तर हालसम्म नेपाली श्रमिकको सुरक्षामा प्रत्यक्ष ठूलो असर परेको पुष्टि भएको आधिकारिक जानकारी भने सार्वजनिक भएको छैन।

परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार विदेशस्थित नेपाली दूतावासहरूले आफ्ना क्षेत्रमा रहेका नेपाली नागरिकहरूको अवस्थाबारे नियमित निगरानी गरिरहेका छन् र आवश्यक परेमा सहयोग उपलब्ध गराउने तयारी राखिएको मन्त्रालयले जनाएको छ।

नेपालको श्रम आप्रवासन इतिहास तीन दशकभन्दा लामो छ। हरेक वर्ष लाखौं नेपाली रोजगारीका लागि खाडी देशहरू, मलेसिया र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा जाने गरेका छन्। रेमिट्यान्सले नेपालको ग्रामीण अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको मानिन्छ र लाखौं परिवारको जीवनयापनमा प्रत्यक्ष योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ।

स्रोतहरू

1. नेपाल राष्ट्र बैंक – अर्धवार्षिक आर्थिक प्रतिवेदन
2. श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय
3. वैदेशिक रोजगार विभाग
4. विश्व बैंक – Remittance Data
5. विभिन्न राष्ट्रिय मिडिया प्रतिवेदन